Aktualności,  Liturgia,  ON-LINE,  Oratorium Domowe

Zwykłe rzeczy – niezwykła przestrzeń: Ryt, część 4

katedra w Mediolanie

 

Zwykłe rzeczy – niezwykła przestrzeń XXI:
Ryt, część 4


kl. Patryk Żelichowski COr

 

Gdzie można spotkać ryt mediolański?

Ryt ambrozjański to przede wszystkim ryt własny Kościoła mediolańskiego. Samo miasto Mediolan, które jest siedzibą archidiecezji liczy sobie ponad 1,3 miliona mieszkańców. Jest to drugie co do wielkości miasto we Włoszech. Teren archidiecezji (część włoskiej Lombardii) zamieszkuje ok. 5 milionów osób. Liturgia wg ksiąg ambrozjańskich sprawowana jest także w rejonie szwajcarskiego kantonu Ticino (teren diecezji Lugano).

Metropolia mediolańska

Archidiecezja mediolańska, która swoją historią sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa, jest także stolicą metropolii mediolańskiej. W jej skład wchodzą:
• archidiecezja Mediolanu (arcybiskup metropolita – abp Mario Delpini, od 24 września 2017)
• diecezja Bergamo (ordynariusz – bp Francesco Beschi, od 15 marca 2009)
• diecezja Brescia (ordynariusz – bp Pierantonio Tremolada, od 8 października 2017)
• diecezja Como (ordynariusz – bp Oscar Cantoni, od 27 listopada 2016)
• diecezja Crema (ordynariusz – bp Daniele Gianotti, od 2 kwietnia 2017)
• diecezja Cremona (ordynariusz – bp Antonio Napolioni, od 30 stycznia 2016)
• diecezja Lodi (ordynariusz – bp Maurizio Malvestiti, od 26 października 2014)
• diecezja Mantua (ordynariusz – bp Gianmarco Busca, od 2 października 2014)
• diecezja Pawia (ordynariusz – bp Corrado Sanguineti, od 24 stycznia 2016)
• diecezja Vigevano (ordynariusz – bp Maurizio Gervasoni, od 5 października 2013)

W diecezjach (sufraganiach) sprawuje się ryt rzymski.

Kto może odprawiać ryt mediolański?

Ponieważ jest to ryt własny archidiecezji mediolańskiej, zatem każdy kapłan tej archidiecezji może go sprawować zarówno na terenie archidiecezji jak i poza nią. Ponadto każdy kapłan katolicki przybywający do archidiecezji jest zachęcany do sprawowania w tej formie Mszy świętej, natomiast nie jest to obligatoryjne.

Jeszcze do niedawna istniał formalny zakaz odprawiania Mszy i nabożeństw w innym rycie niż mediolański na wszystkich ołtarzach katedry mediolańskiej (Duomo di Milano) oraz na ołtarzach bazyliki św. Ambrożego w Mediolanie. Obecnie respektowanie tych zapisów zostało znacząco złagodzone.

Jak wygląda ambrozjański kalendarz i rok liturgiczny?

Na zdjęciu abp Mario Delpini okadza paschał w sposób własny dla rytu mediolańskiego.
Źródło zdjęcia (photo source): facebook.com/chiesadimilano.it

Przez cały rok Kościół wspomina zbawcze misterium Chrystusa – od Narodzenia, przez Mękę, Śmierć, Zmartwychwstanie, Zesłanie Ducha Świętego, aż po oczekiwanie na ponowne przyjście.

Różnice w roku liturgicznym Rok liturgiczny rytu ambrozjańskiego różni się w pewnych elementach od kalendarza rytu rzymskiego. 

ADWENT

·        Rok liturgiczny rozpoczyna się pierwszymi nieszporami pierwszej niedzieli Adwentu, które przypadają w pierwszą niedzielę po święcie świętego Marcina (11 listopada). Adwent trwa sześć tygodni.

·        Szósta niedziela Adwentu obchodzona jest jako uroczystość Wcielenia Pana Naszego Jezusa Chrystusa (odpowiednik obchodzonej w zreformowanym kalendarzu rzymskim 1 stycznia uroczystości Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, a w formie nadzwyczajnej 11 października Macierzyństwa Najświętszej Maryi Panny).

 
 

CZAS BOŻEGO NARODZENIA

·        26 grudnia jest to święto pierwszego męczennika świętego Szczepana.

·        27 grudnia obchodzone jest święto św. Jana apostoła i ewangelisty.

·        28 grudnia obchodzone jest święto niewinnych świętych.

·        Dni 29, 30, 31 są dniami oktawy Bożego Narodzenia.

·        1 stycznia w ostatni dzień oktawy obchodzone jest święto Obrzezania Pańskiego z czerwonym kolorem liturgicznym. Święto Obrzezania obchodzone jest także w formie nadzwyczajnej kalendarza rzymskiego.

 

CZAS PO OBJAWIENIU PAŃSKIM

·        Czwarta niedziela stycznia to Święto Świętej Rodziny (w zreformowanym kalendarzu rzymskim niedziela w oktawie Bożego Narodzenia). W ambrosiano antico święto przypada na poniedziałek po czwartej niedzieli stycznia, a w tradycyjnym kalendarzu rzymskim w pierwszą niedzielę po Objawieniu Pańskim.

 


WIELKI POST

·        Brak Środy Popielcowej (Wielki Post rozpoczyna się od pierwszych nieszporów pierwszej niedzieli Wielkiego Postu).

·        Od poniedziałku do piątku zachowuje się kolor czarny (zamienny na fioletowy), a w soboty i niedziele używa się szat koloru fioletowego.

·        W czasie Wielkiego Postu jedynymi dniami świątecznymi są: Zwiastowanie i dzień św. Józefa, inne uroczystości i święta nie są obchodzone.

·        Piątki Wielkiego Postu są aliturgiczne – nie sprawuje się Mszy świętej (chyba że przypadnie uroczystość Zwiastowania i św. Józefa).

 
   

TYDZIEŃ AUTENTYCZNY
I TRIDUUM PASCHALNE

·        Sobota przed Niedzielą Palmową to sobota in tradizione Simboli – dzień w którym przekazuje się katechumenom wiarę

·        Od soboty przed Niedzielą Palmową aż do Wielkiego Piątku włącznie kolorem własnym jest czerwony

·        Wielki Czwartek sprawuje się jako wigilię Wielkiego Piątku. Kolorem liturgicznym jest czerwień.

·        W Wielki Piątek nie jest udzielana Komunia Święta.

Tydzień Autentyczny to dosłowne tłumaczenie włoskiego terminu Settimana autentica i łacińskiego Hebdomadae Authentica

 

CZAS WIELKANOCNY

·        W oktawie Wielkanocnej przewidziane są specjalne formularze Mszy świętych dla i za nowo chrzczonych.

·        W poniedziałek, wtorek i środę przed Zesłaniem Ducha Świętego mają miejsce tzw. Litanie Triduane, które odprawia się na czarno.

·        Po niedzieli białej (dominica in albis) w rito ambrosiano antico obowiązują szaty zielone.

 

 

 


CZAS PO ZESŁANIU DUCHA ŚWIĘTEGO

·        W okresie po Zesłaniu Ducha Świętego używa się czerwonego koloru szat aż do Uroczystości Poświęcenia Katedry Mediolańskiej (trzecia niedziela października).

·        W trzecią niedzielę października obchodzi się Uroczystość Poświęcenia Katedry Mediolańskiej, kościoła macierzystego wszystkich wiernych ambrozjańskich (biały kolor liturgiczny), a od następnego dnia do Adwentu używa się zielonych szat.

 
   

Zobacz cykl artykułów o ambrozjańskich kolorach liturgicznych

Wyłania się zatem trzyczęściowy podział ambrozjańskiego roku liturgicznego:

 

Tajemnica Wcielenia Pańskiego

Adwent – od pierwszej niedzieli Adwentu do 24 grudnia (z podziałem na pierwszą część Adwentu do 16 grudnia i drugą od 17 grudnia).

Czas Bożego Narodzenia – od Uroczystości Bożego Narodzenia do niedzieli po Objawieniu Pańskim.

Czas po Objawieniu Pańskim – od poniedziałku po Objawieniu Pańskim aż do soboty przed pierwszą niedzielą Wielkiego Postu.

 

Tajemnica Paschalna –
Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pańskiego

Czas Wielkiego Postu – od pierwszej niedzieli Wielkiego Postu do Wielkiego Czwartku rano.

Święte Triduum Paschalne – od Wielkiego Czwartku popołudniu do Niedzieli Wielkanocnej.

Czas Wielkanocny – od Niedzieli Wielkanocnej do Niedzieli Zesłania Ducha Świętego (w poniedziałek, wtorek i środę przed Zesłaniem Ducha Świętego mają miejsce tzw. Litanie Triduane, które odprawia się na czarno).

 

Tajemnica Pięćdziesiątnicy

Pierwsza część – od poniedziałku po niedzieli Pięćdziesiątnicy do soboty poprzedzającej pierwszą niedzielę po 29 sierpnia (Męczeństwo Świętego Jana Chrzciciela).

Druga część – tygodnie po Męczeństwie Świętego Jana Chrzciciela (od pierwszej niedzieli po 29 sierpnia do soboty poprzedzającej trzecią niedzielę października).

Trzecia część – tygodnie po Uroczystości Poświęcenia Katedry Mediolańskiej (od trzeciej niedzieli października, do soboty przed rozpoczęciem Adwentu).

 

Tabela pierwszeństwa

Szczegółowe różnice w pierwszeństwie dni liturgicznych obrazuje poniższa tabela:

TABELA PIERWSZEŃSTWA DNI LITURGICZNYCH (w zreformowanych formach)
Kolorem czerwonym zaznaczono różnice. Zaznaczono także przesunięcia.

ryt ambrozjański

ryt rzymski

I

1 . Paschalne Triduum Męki i Zmartwychwstania Pańskiego.

1. Paschalne Triduum Męki i Zmartwychwstania Pańskiego.

2 . Narodzenie Pańskie, Objawienie, Wniebowstąpienie i Zesłanie Ducha Świętego.

2. Narodzenie Pańskie, Objawienie, Wniebowstąpienie i Zesłanie Ducha Świętego.

Niedziele Adwentu, Wielkiego Postu, Okresu Wielkanocnego.

Niedziele Adwentu, Wielkiego Postu, Okresu Wielkanocnego, Środa Popielcowa.

Sobota in traditione Symboli.

 

Dni Wielkiego Tygodnia, od poniedziałku do czwartku włącznie.

Dni Wielkiego Tygodnia od poniedziałku do czwartku włącznie.

Dni oktawy Wielkanocy.

Dni w Oktawie Wielkanocy.

3 . Uroczystość i święta Pańskie wymienione w kalendarzu ogólnym.

3. Uroczystości Pańskie, Najświętszej Maryi Panny oraz świętych umieszczone w kalendarzu ogólnym.

Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych.

Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych.

Uroczystość poświęcenia i rocznica poświęcenia własnego kościoła, który jest uważany za uroczystość Pańską.

Ten dzień znajduje się w numerze 4.

Obchody rocznicy poświęcenia kościoła katedralnego w Mediolanie (trzecia niedziela października, tylko dla diecezji mediolańskiej).

 

4 . Niedziele okresu Narodzenia Pańskiego i okresu zwykłego.

Te dni znajdują się w numerze 6.

W dniach od 26 do 28 grudnia:

a) 26 grudnia jest święto pierwszego męczennika świętego Szczepana;
b) 27 grudnia obchodzone jest święto św. Jana apostoła i ewangelisty;
c) 28 grudnia obchodzone jest święto niewinnych świętych.
d) Dni 29, 30, 31 są dniami oktawy Bożego Narodzenia;
e) 1 stycznia w ostatni dzień oktawy obchodzone jest święto  Obrzezania Pańskiego.

 

5 . Uroczystości Najświętszej Maryi Panny i świętych wymienionych w kalendarzu ogólnym.

 

6 . Uroczystości własne, czyli:

a) Uroczystość głównego patrona rytu, czyli św. Ambrożego;
b) Uroczystość współpatrona diecezji mediolańskiej, czyli św. Karola;
c) Uroczystość głównego patrona miejscowości lub miasta;
d) Uroczystość tytułu własnego kościoła;
e) Uroczystość tytułu lub założyciela lub głównego patrona Zakonu lub Zgromadzenia.

4. Uroczystości własne, a mianowicie:

a) Uroczystość głównego patrona miejscowości lub miasta.
b) Uroczystość poświęcenia kościoła własnego i rocznica poświęcenia.
c) Uroczystość tytułu kościoła własnego.
d) Uroczystość tytułu lub założyciela, albo głównego patrona zakonu lub zgromadzenia.

II

Te dni znajdują się w punkcie 3.

5. Święta Pańskie umieszczone w kalendarzu ogólnym.

Te dni znajdują się w numerze 4.

6. Niedziele okresu Narodzenia Pańskiego i Okresu Zwykłego.

7 . Dni powszednie okresu Wielkiego Postu (dozwolony jest tylko obchód uroczystości Zwiastowania  i Świętego Józefa).

Te dni znajdują się w numerze 9.

8 . Święta Najświętszej Maryi Panny i świętych wpisanych do kalendarza ogólnego.

7. Święta Najświętszej Maryi Panny i świętych umieszczone w kalendarzu ogólnym.

9 . Święta własne, a mianowicie:

a) Święto drugorzędnych patronów diecezji mediolańskiej;
b) Święto głównego patrona diecezji (poza diecezją Mediolanu);
c) Obchody rocznicy poświęcenia kościoła katedralnego (poza diecezją Mediolanu);
d) Święto głównego patrona regionu lub prowincji, narodu, większego terytorium;
e) Święto Tytułu, założyciela, głównego patrona zakonu lub zgromadzenia i prowincji zakonnej;
f) Inne święta właściwe niektórym kościołom;
g) Inne święta wymienione w kalendarzu innej diecezji (sufraganii), zakonu lub zgromadzenia.

8. Święta własne, a mianowicie:

a) Święto głównego patrona diecezji.
b) Święto rocznicy poświęcenia własnego kościoła katedralnego.
c) Święto głównego patrona regionu, prowincji, narodu lub większego terytorium.
d) Święto tytułu, założyciela lub głównego patrona zakonu albo zgromadzenia i prowincji zakonnej, z zachowaniem przepisów zawartych w nr 4.
e) Inne święta własne jakiegoś kościoła.
f) Inne święta wpisane do kalendarza diecezji, zakonu lub zgromadzenia.

 

10 . Święta wypadające od 17 do 24 grudnia.

9. Dni okresu Adwentu od 17 do 24 grudnia włącznie.

Dni oktawy Bożego Narodzenia. Co do dni 26-28 grudnia patrz pkt. 4.

Dni w oktawie Narodzenia Pańskiego.

Te dni znajdują się w punkcie 7.

Dni powszednie okresu Wielkiego Postu.

III

11 . Wspomnienia obowiązkowe podane w kalendarzu ogólnym.

10. Wspomnienia obowiązkowe podane w kalendarzu ogólnym.

12 . Wspomnienia obowiązkowe własne, a mianowicie:

a) Wspomnienia drugiego patrona miejsca, diecezji (poza diecezją Mediolanu), regionu, prowincji, narodu, większego terytorium; zakonu, zgromadzenia lub prowincji zakonnej.
b) Inne obowiązkowe wspomnienia, specyficzne dla poszczególnych kościołów.
c) Inne obowiązkowe wspomnienia wymienione w kalendarzu innej diecezji (sufraganii), zakonu lub zgromadzenia.

11. Wspomnienia obowiązkowe własne, a mianowicie:

a) Wspomnienie patrona miejsca, diecezji, regionu i prowincji, narodu, większego terytorium oraz patrona zakonu lub zgromadzenia i prowincji zakonnej.
b) Inne wspomnienia obowiązkowe własne danego kościoła.
c) Inne wspomnienia obowiązkowe wpisane w kalendarzu danej diecezji, zakonu lub zgromadzenia

13 . Wspomnienia dowolne (ad libitum), które są niedopuszczone w dniach wymienionych w numerze 10.

12. Wspomnienia dowolne. Można je obchodzić nawet w dni wymienione w nr 9, z zachowaniem jednak odnośnych przepisów podanych w Ogólnym wprowadzeniu do mszału i do Liturgii Godzin.
W podobny sposób jak wspomnienia dowolne można obchodzić wspomnienia obowiązkowe zachodzące przypadkowo w dni powszednie Wielkiego Postu.

14 . Dni powszednie Adwentu do 16 grudnia włącznie.

13. Dni powszednie Adwentu do 16 grudnia włącznie.

Dni okresu Narodzenia Pańskiego od dnia 2 stycznia do soboty po Objawieniu Pańskim.

Dni okresu Narodzenia Pańskiego od dnia 2 stycznia do soboty po Objawieniu Pańskim.

Dni powszednie Okresu Wielkanocnego od poniedziałku po Oktawie Wielkanocy do soboty przed Zesłaniem Ducha Świętego włącznie.

Dni powszednie Okresu Wielkanocnego od poniedziałku po Oktawie Wielkanocy do soboty przed Zesłaniem Ducha Świętego włącznie.

Dni powszednie Okresu Zwykłego.

Dni powszednie Okresu Zwykłego.

 

 

Pierwsze wzmianki poświadczające istnienie odrębnego rytu w diecezji mediolańskiej pochodzą z pism św. Ambrożego (340-397): De mysteriis i De sacramentis. Gdy papież Grzegorz I pod koniec VI wieku zarządził rozszerzenie liturgii rzymskiej na cały Kościół zachodni, obrządek ambrozjański (podobnie jak ryt mozarabski) przetrwał stłumienie wielu lokalnych liturgii. Liturgia ambrozjańska przetrwała setki lat praktycznie nienaruszona. Faktyczną romanizację tej liturgii (upodobnienie jej do liturgii rzymskiej) w Górnej Italii datuje się dopiero na okres między IX a XI w. Ostateczna legitymizacja rytu ambrozjańskiego przyszła wraz z Soborem Trydenckim. Z Mediolanu pochodził ówczesny papież Pius IV, a jednym z najwybitniejszych teologów soboru był arcybiskup archidiecezji mediolańskiej św. Karol Boromeusz. Po Soborze Watykańskim II liturgia ambrozjańska została zreformowana zgodnie z zaleceniami soborowej konstytycji Sacrosanctum concilium, w szczególności wprowadzono do liturgii język narodowy (włoski), a także wdrożono celebrację mszy twarzą do wiernych. Posoborowy Mszał Ambrożego został zatwierdzony przez Stolicę Apostolską w roku 1974. Niektórzy kapłani celebrują według ksiąg przedsoborowych, w tzw. rycie ambrozjańskim antycznym (tradycyjnym).

Obchody mszy zawierają podobne elementy, co msza obrządku rzymskiego, lecz niektóre z nich występują w innym momencie celebracji. Dla przykładu, znak pokoju nie następuje bezpośrednio przed komunią wiernych, ale pod koniec Liturgii słowa, przed przygotowaniem darów. Inne różnice to m.in. brak Agnus Dei i potrójne wezwanie Kyrie eleison bez wezwań Christe eleison obecnych w rycie rzymskim[1].

W odróżnieniu od rytu rzymskiego, krzyż procesyjny w obrządku ambrozjańskim niesiony jest pasyjką zwróconą do tyłu (w kierunku celebransa).

Porządek mszy ambrozjańskiej po reformie posoborowej:

Obrzędy wstępne

  • Śpiew na wejście
  • Znak krzyża i pozdrowienie wiernych
  • Akt pokuty (pomijany, jeśli wykonano śpiew dwunastu Kyrie)
  • Gloria (pomijana w Adwent i Wielki Post)
  • Liturgia słowa
    • Modlitwa na początku zgromadzenia liturgicznego
    • Czytanie (lektor prosi celebransa o błogosławieństwo)
    • Psalm
    • Epistoła (lektor prosi celebransa o błogosławieństwo)
    • Aklamacja przed Ewangelią
    • Ewangelia (diakon prosi celebransa o błogosławieństwo)
    • Homilia
    • Pieśń po Ewangelii (przyniesienie na ołtarz korporału, puryfikaterza i kielicha)
    • Modlitwa powszechna
    • Modlitwa na zakończenie liturgii słowa
  • Liturgia eucharystyczna
    • Znak pokoju
    • Offertorium
    • Lavabo (opcjonalnie)
    • Wyznanie wiary
    • Modlitwa nad darami
    • Prefacja i modlitwa eucharystyczna
  • Obrzędy komunijne
    • Łamanie chleba konsekrowanego (śpiew na łamanie chleba)
    • Ojcze nasz
    • Embolizm
    • Modlitwa o pokój
    • Życzenia pokoju (Niech pokój i komunia naszego Pana Jezusa Chrystusa zawsze będą z wami)
    • Komunia
    • Modlitwa po Komunii
  • Obrzędy zakończenia
    • Błogosławieństwo (poprzedzone trzema Kyrie)
    • Rozesłanie (Idźmy w pokoju – W imię Chrystusa)

 

za: